Cảm nhận về hình ảnh người mẹ trong truyện ngắn Tôi đi học - Thanh Tịnh

I. Mở bài

- Giới thiệu đôi nét về tác giả Thanh Tịnh: Nhà văn với những sáng tác toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo.

- Vài nét về văn bản “Tôi đi học”: in trong tập “Quê mẹ”, xuất bản 1941, kể lại những kỉ niệm và cảm xúc của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên.

- Liên hệ tới nhân vật người mẹ trong truyện.

II. Thân bài

1. Mẹ với những cử chỉ yêu thương

- Hình ảnh người mẹ luôn sánh đôi cùng nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường.

- Khi thấy các bạn mang sách vở, nhân vật “tôi” ao ước muốn thử sức mình thì người mẹ cúi đầu nhìn con, đôi mắt âu yếm, giọng nói dịu dàng: “thôi để mẹ cầm cho” làm cậu bé vô cùng hạnh phúc.

- Bàn tay mẹ chính là biểu tượng cho tình thương, cho sự săn sóc, động viên, khích lệ.

=> Mẹ luôn đi sát bên con trai, lúc thì cầm tay, lúc thì đẩy con lên phía trước, lúc lại nhẹ nhàng xoa mái tóc của con…

2. Vai trò của mẹ nói riêng và của những người lớn đối với con em

- Thể hiện rõ trách nhiệm, tấm lòng của gia đình, nhà trường đối với thế hệ trẻ, đồng thời tạo môi trường giáo dục thân thiện, là nguồn nuôi dưỡng tâm hồn các em.

⇒ Hình ảnh người mẹ đã góp phần làm cho câu chuyện nên thơ và giàu cảm xúc hơn.

III. Kết bài

- Khẳng định lại những nét tiêu biểu về nghệ thuật làm nên thành công của đoạn trích: Miêu tả tinh tế, chân thật diễn biến tâm trạng, ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo và giọng điệu trữ tình, trong sáng.

- Đoạn trích ngắn gọn nhưng để lại trong lòng người bao niềm bồi hồi, xúc động khi nhớ về ngày đầu tiên đi học của mình

Tìm hiểu tác phẩm Tôi đi học, chúng ta không thể bỏ sót hình ảnh những người lớn trong truyện. Chính sự có mặt của những nhân vật này đã làm cho mạch truyện trở nên thi vị và giàu giá trị nhân văn. Người mẹ là hình ảnh thân thương nhất của em bé trong buổi tựu trường. Người mẹ hiền in đậm trong "những ki niệm mơn man" mà nhân vật "tôi" mãi mãi không bao giờ quên.

Hình ảnh người mẹ luôn sánh đôi cùng nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường. Khi thấy các bạn mang sách vở, nhân vật “tôi” ao ước muốn thử sức mình thì người mẹ cúi đầu nhìn con, đôi mắt âu yếm, giọng nói dịu dàng: “thôi để mẹ cầm cho” làm cậu bé vô cùng hạnh phúc.

Từ ngôi nhà yên ấm tuổi thơ đến mái trường, đi trên con đường làng thân thuộc "dài và hẹp" trong một buổi sáng mùa thu "đầy sương thu và gió lạnh", chú bé đã được mẹ hiền "âu yếm nắm tay... dẫn đi...". Chú bé vô cùng hạnh phúc, cảm thấy mọi cảnh vật chung quanh "đều thay đổi" vì trong lòng mình "đang có sự thay đổi lớn".

Khi thấy các bạn nhò “quần áo tươm tất, nhí nhảnh", trao sách vở cho nhau xem, còn ôm nhiều sách vở lại kèm cả bút thước nữa, mà không để lộ vẻ khó khăn gì hết, nhân vật "tôi" cũng muốn "thử sức mình", đòi mẹ được cầm bút thước. Lần thứ hai, tác giả nhắc đến hình ảnh người mẹ với cử chỉ "cúi đầu nhìn" con thơ, với cặp mắt "thật âu yếm", với tiếng nói dịu dàng: "Thôi để mẹ cầm cũng dược".

Bàn tay mẹ là biểu tượng cho tình thương, sự săn sóc vỗ về, sự an ủi động viên khích lệ. Mẹ lúc nào cũng đi sát bên cậu con trai, lúc thì bàn tay mẹ “ dịu dàng đẩy" con "tới trước", lúc thì bàn tay mẹ "nhẹ vuốt mái tóc" con thơ khi đứa con ^“nức nở khóc theo" các bạn nhỏ khác đang xếp hàng vào lớp. Vì thế chú bé mới cảm thấy "trong thời thơ ấu, tỏi chưa lần nào thấy xa mẹ tôi như lần này".

Ai đó đã từng ví “Mẹ là lọn mía ngọt ngào/ Mẹ là nải chuối buồng cau… Mẹ là vốn liếng yêu thương của cuộc đời” và trong những ngày trọng đại của đời người, có lẽ chúng ta đều bồi hồi xúc động khi nhắc tới tượng đài sừng sững của yêu thương này. Có thể nói, Thanh Tịnh qua hình ảnh người mẹ đã làm cho trang văn "Tôi đi học" dạt dào cảm xúc, trở thành một kỉ niệm êm đềm tuổi thơ không thể phai mờ.

Tôi đi học là một trong những truyện ngắn của nhà văn Thanh Tịnh kể về ngày đầu tiên bỡ ngỡ tới trường của tác giả. Qủa thực kỷ niệm ngày đầu tiên tới trường luôn là kỷ niệm đẹp đẽ nhất của tuổi thơ trong lòng mỗi con người, để sau này mỗi khi nhắc về ta lại thấy một nỗi xao xuyến bồi hồi lạ lẫm trong tâm hồn. Hình ảnh người mẹ dắt con tới trường trong câu chuyện là một hình ảnh đẹp và ấn tượng về tình mẫu tử thiêng liêng, về tình cảm yêu thương mà người mẹ dành cho nhân vật "tôi" trong những bước đi quan trọng của cuộc đời, như ngày đầu tiên tới lớp.

Thanh Tịnh (1911-1988), tên khai sinh là Trần Văn Ninh, quê ở vùng ngoại ô thành phố Huế. Các sáng tác của ông đều toát lên những vẻ đẹp đằm thắm, dịu êm, trong trẻo, mộc mạc và chân thành. Một số tác phẩm tiêu biểu bao gồm: Hậu chiến trường, Quê mẹ, Ngậm ngải tìm trầm, Sức mồ hôi,... Và tác phẩm Tôi đi học được viết và in trong tập Quê mẹ.

Trong truyện ngắn Tôi đi học, hình ảnh người mẹ không hiện lên một cách rõ nét, ta không thể hình dung ra khuôn mặt hay hình dáng cụ thể mà chỉ nhận thấy người mẹ qua đôi bàn tay dịu dàng, qua ánh mắt trìu mến trong từng sự kiện của buổi đầu đến lớp. Tuy thế nhưng ta vẫn cảm nhận được tình yêu thương con vô bờ bến trong trái tim của người mẹ thông qua lời thoại cùng những cử chỉ nhẹ nhàng tinh tế của mẹ dành cho con. Bóng dáng người mẹ xuất hiện đầu tiên trong việc dẫn nhân vật "tôi" tới trường học trong buổi tựu trường đầu tiên của cuộc đời, kỷ niệm ấy sâu sắc đến mức nhân vật chính nhớ rõ cả không khí buổi đầu đi học: "Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi đi trên con đường làng dài và hẹp". Khung cảnh ấy khiến ta dễ dàng liên tưởng đến bóng dáng của một người mẹ dịu dàng, thương yêu con hết mực, muốn là người dẫn dắt con đi những bước quan trọng nhất của cuộc đời một cách thật cẩn thận và trân trọng nhất.

Tình cảm yêu thương săn sóc của người mẹ còn thể hiện trong lúc đứa con nhỏ, ngây ngô và có chút cậy mạnh của mình muốn ôm hết đống sách vở nặng trịch, nhưng có lẽ điều đó là quá sức đối với nhân vật "tôi". Trong lúc ấy người mẹ thật dịu dàng nhìn con với "cặp mắt thật âu yếm", chở che, nói một lời tưởng bình thường nhưng lại đầy ắp tình yêu thương: "Thôi để mẹ cầm cũng được", mẹ sợ con phải mang nặng, sợ con mệt, trong lời nói không có ý trách móc, mà là lời quan tâm sâu sắc, thậm chí có chút cưng chiều cái tính cậy mạnh của cậu bé vừa bước vào lớp 1 vốn còn non nớt và đang trong tâm trạng bâng khuâng, háo hức lạ thường.

Mở ra trước mắt cậu học trò non nớt ấy là hình ảnh ngôi trường rộng lớn khang trang, sạch sẽ, xung quanh là những cô cậu áo trắng, ai nấy cũng tinh tươm sạch sẽ, nhân vật "tôi" bắt đầu có những"lo sợ vẩn vơ", chẳng biết từ đâu tới, phải chăng vì không khí mới lạ này chăng? Tiếng trống thúc vang dội, giục học sinh bước vào lớp học khiến người con có cảm giác "chơ vơ", rồi cái cảm giác hồi hộp tim "như ngừng đập", quên cả mẹ đứng sau, lúc ông đốc điểm danh từng học sinh mới. Ngay tại lúc này đây tác giả tinh tế chỉ ra vai trò của người mẹ, mẹ luôn đứng sau làm hậu phương vững chắc cho con của mình, trong những lúc con lo sợ, con là người cần sự bảo bọc chở che của mẹ và cũng cần sự động viên của mẹ nhất. Hình ảnh người mẹ hiền từ lại tiếp tục hiện lên với hành động quá đỗi dịu dàng, yêu thương "sau lưng tôi có một bàn tay dịu dàng đẩy tôi tới trước", ta có thể ví vui rằng nếu con là con tàu vũ trụ thì mẹ chính là bệ phóng đầy yêu thương của con đưa con ra những chân trời mới lạ.

Những cảm xúc bỡ ngỡ, hoang mang trong buổi đầu đến lớp thường khiến những đứa trẻ dễ tủi thân, sợ sệt bởi suốt 6 năm trời bé thơ, chúng chỉ đi trong vòng tay của cha mẹ, nay bất giác bị đẩy vào vòng của xã hội sơ cấp nhất trong cuộc đời, mà đối với chúng đó là nơi xa lạ chừng nào chứ. Nhân vật "tôi" cũng không thoát khỏi những cảm xúc nghẹn ngào "dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo". Ngay trong lúc con cần mẹ nhất, "một bàn tay quen nhẹ vuốt mái tóc tôi", đấy chính là sự an ủi dịu dàng nhất mà người mẹ dành cho con, không cần một câu một chữ nào cả. Người mẹ đã dùng hết tình yêu thương của mình vào cái vuốt tóc nhẹ nhàng ấy, mẹ đã tiếp thêm sức mạnh cho để con bước vào một môi trường mới, nơi ấy sẽ chắp cánh cho con bay xa hơn nữa, xa khỏi vòng tay mẹ chính là một chân trời mới đầy hấp dẫn, con yêu dấu của mẹ.

Qua văn bản ngắn Tôi đi học, hình ảnh người mẹ hiện lên thật dịu dàng và tràn đầy tình yêu thương, mặc dù không được đặc tả gì nhiều, những chính cái tình cảm sâu sắc dành cho người con đã khác họa lên bóng dáng của một người phụ nữ, người mẹ hiền từ bao dung biết mấy. Chính vì vậy những kỷ niệm ngày đầu tiên tới lớp cùng mẹ vẫn luôn in đậm trong tâm trí của tác giả, tưởng như chỉ mới hôm qua thật mới mẻ và đầy bâng khuâng, xao xuyến.

Nếu cha là cánh chim cho con bay thật xa thì mẹ là cánh hoa cho con cài lên ngực. Mẹ, người phụ nữ tuyệt vời và vĩ đại nhất trong cuộc đời mỗi con người. Mẹ như một vị thần trong cổ tích, luôn cạnh bên chăm lo, quan tâm con từ khi còn bé thơ. Người mẹ trong “Tôi đi học” cũng như vậy. Một người mẹ yêu thương con, lo lắng cho con trước buổi tựu trường đầu năm học mới. Đó là kỉ niệm in đậm trong tâm trí của người con mãi mãi sau này.

Buổi tựu trường đầu năm học mới được khắc họa với khung cảnh thiên nhiên của buổi sáng mùa thu. Cảm xúc ngay từ đầu văn bản đã được mở ra “Hàng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bang bạc, lòng tôi lại náo nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường”. Con đường làng là hình ảnh vô cùng quen thuộc với nhân vật tôi. Ngày đặc biệt hôm đó, mẹ dẫn cậu đi trên con đường làng dài và hẹp. Cảm xúc ngày hôm ấy thật lạ, vẫn con đường ấy, vẫn khung cảnh ấy nhưng lòng người có nhiều sự đổi thay. Hôm nay là ngày tựu trường. Đây như một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời của cậu bé nhỏ. Thấy các bạn khác tự mình làm mọi thứ, nhân vật tôi cũng muốn thử sức tự lập. Ý thức của một cậu bé mới lớn, muốn thử sức bước ra khỏi vòng tay mẹ để tự mình làm mọi thứ.

Hình ảnh người mẹ ân cần, âu yếm, dịu dàng cúi đầu nhìn cậu bé và nói “Thôi, để mẹ cầm cũng được”. Cảm xúc len lỏi vào tâm hồn người đọc chính là hình ảnh người mẹ thương yêu chăm sóc cậu con trai như một đứa trẻ, dù con có lớn nhưng mẹ vẫn luôn bên cạnh để nâng đỡ từng bước đi của con. Hình ảnh đôi bàn tay âu yếm của người mẹ là hình ảnh đẹp trong suốt tác phẩm. Tác giả khắc họa đôi bàn tay mẹ với những sự chăm lo đầy tình yêu thương, săn sóc, vỗ về, âu yếm, an ủi động viên cậu con trai bé bỏng của mình. Có lúc đôi bàn tay ấy như thúc giục đứa con hãy bước ra khỏi vòng tay mẹ, hãy đến với những điều mới lạ đang chờ đón con, ở đó có mái trường, có thầy cô và bè bạn. Khi thì đôi bàn tay ấy nhẹ nhàng an ủi cậu con trai khóc nức nở vì sắp xa mẹ. Những hình ảnh đẹp ấy trở thành kỉ niệm ngọt ngào với nhân vật tôi và đan xen vào từng dòng cảm xúc của độc giả khi đọc tác phẩm.

Thanh Tịnh đã rất thành công khi khắc họa hình ảnh người mẹ trong tác phẩm Tôi đi học. Bên cạnh những dòng cảm xúc vô cùng chân thật của nhân vật chính, người mẹ cũng góp phần không nhỏ vào sự thành công của văn bản. Qua tác phẩm, tác giả giúp ta cảm nhận sâu sắc hơn về tình cảm cao quý, yêu thương của người mẹ dành cho những người con. Tình cảm ấy khiến ta nhớ đến những câu thơ:

“Con dù lớn vẫn là con của mẹ

Đi suốt đời lòng mẹ vẫn theo con…”