Hai cây phong - Ai-tơ-ma-tốp

1. Tiểu sử

- Ai-tơ-ma-tốp (1928 – 2008) là nhà văn Cư-rơ-gư-xtan, một nước cộng hoà ờ vùng Trung Á, thuộc Liên Xô trước đây.

- Hoạt động văn học của Ai-tơ-ma-tốp bắt đầu từ năm 1952, khi ông là sinh viên Trường Đại học Nông nghiệp Cư-rơ-gư- xtan. Từ năm 1956 đến năm 1958 ông học Trường viết văn M. Goóc-ki ở Mát-xcơ-va. Sau khi tốt nghiệp (1959), Ai-ma-tốp làm phóng viên báo Sự thật thường trú tại Cư-rơ-gư-xtan.

- Tác phẩm đầu tiên khiến Ai-tơ-ma-tốp nổi tiếng là tập truyện Núi đồi và thảo nguyên (được tặng giải thưởng Lê-nin về văn học năm 1963).

2. Sự nghiệp văn học

- Đề tài chủ yếu trong các truyện ngắn của Ai-tơ-ma-tốp là cuộc sống khắc nghiệt nhưng cũng đầy chất lãng mạn của người dân vùng đồi núi Cư-rơ-gư-xtan, tình yêu, tình bạn, tinh thần dũng cảm vượt qua những thử thách hi sinh thời chiến tranh, thái độ tích cực đấu tranh của tầng lớp thanh niên, trước hết là nữ thanh niên để thoát khỏi sự ràng buộc của những tập tục lạc hậu.

- Nhiều tác phẩm của ông từ lâu đã rất quen thuộc với bạn đọc Việt Nam như Cây phong non trùm khăn đỏ, Người thầy đầu tiên, Con tàu trắng...

- Các tác phẩm chủ yếu tiếp theo là: Cánh đồng mẹ (1963), Vĩnh biệt Gun-xa-rư (1967), Con tàu trắng (1970).

Sơ đồ tư duy về tác giả Ai-tơ-ma-tốp:

Ai-tơ-ma-tốp (1928 - 2008) là nhà văn người Cư-rơ-gu'-xtan, một nước cộng hòa thuộc vùng Trung Á, trước đây nằm trong Liên Xô.

Ông bắt đầu viết văn từ năm 1952, khi còn là sinh viên Trường Đại học Nông nghiệp Cư-rơ-gu'-xtan. Ông học Trường viết văn M. Goóc-ki ở Mát-xcơ-va từ năm 1956 đến 1958 và sau khi tốt nghiệp (1959) làm phóng viên báo Sự thật tại Cư-rơ-gư-xtan.

Tác phẩm đầu tiên giúp Ai-tơ-ma-tốp nổi tiếng là tập truyện "Núi đồi và thảo nguyên" (đoạt giải thưởng Lê-nin về văn học năm 1963).

Truyện ngắn của ông thường viết về cuộc sống khắc nghiệt nhưng lãng mạn của người dân vùng đồi núi Cư-rơ-gu'-xtan, về tình yêu, tình bạn, lòng dũng cảm trong chiến tranh, và tinh thần đấu tranh của tuổi trẻ, đặc biệt là nữ thanh niên, để thoát khỏi những tập tục lạc hậu.

Nhiều tác phẩm của ông đã quen thuộc với độc giả Việt Nam như "Cây phong non trùm khăn đỏ", "Người thầy đầu tiên", "Con tàu trắng"...

Ông còn có các tác phẩm khác như "Cánh đồng mẹ" (1965), "Vĩnh biệt Gun-xa-rư" (1967), "Con tàu trắng" (1970).

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

- Hai cây phong là phần đầu truyện Người thầy đầu tiên.

- Đôi nét về tác phẩm Người thầy đầu tiên:

+ Mở đầu tác phẩm là hình ảnh hai cây phong cao lớn được trồng cạnh nhau trên một ngọn đồi lộng gió. Không ai biết rõ về nguồn gốc của hai cây phong đó. Mãi sau nay, khi làng Cu-cu-rêu đón bà An-tư-nai một người hoạ sĩ nổi tiếng cũng là người dân làng về mở trường, bí mật về hai cây phong mới được hé lộ.

+ Antưnai năm 15 tuổi đã có một tuổi thơ vô cùng bất hạnh. Cô bé phải sống với người thím độc ác luôn đánh đập cô bé. Vào một ngày nọ, thầy giáo Đuy-sen một người thanh niên cộng sản được cử về mở trường dạy học ở làng Cu-cu-rêu, hai người đã gặp nhau. Thầy Đuy-sen vô cùng quý mến An-tư-nai và cầu xin gia đình bà thím cho An-tư-nai đi học. Sau bao nhiêu vất vả, cuối cùng thầy đã thành công.

+ Thầy Đuy-sen và An-tư-nai cùng lũ học trò đã trải qua rất nhiều khó khăn, trong thời tiết khắc nghiệt với cái rét lạnh cóng nhưng họ vẫn có một nghị lực phi thường. Nhưng không may mắn, bà thím An-tư-nai đã quyết gả cô cho một tên quý tộc to lớn và thô thiển để lấy tiền. Thầy Đuy-sen đã ra sức bảo vệ An-tư-nai. Hai thầy trò đã cùng nhau trồng hai cây phong bé nhỏ trên ngọn đồi và thầy Đuy-sen nói với An-tư-nai rằng giờ đây An-tư-nai như hai cây phong này vậy, nhưng sau này, khi lớn lên, An-tư-nai chắc chắn sẽ thành công.

+ Nhưng sự thật quá phũ phàng, An-tư-nai vẫn bị bắt đi làm vợ lẽ mặc sức thầy Đuy-sen đã ra sức chống cự bọn quý tộc đến nỗi bị chúng đánh gãy tay và máu chảy đầm đìa.

+ Sau ba ngày sống trong địa ngục, cuối cùng An-tư-nai đã được thầy Đuy-sen cùng công an giải cứu và đưa lên tỉnh học. Lúc này, An-tư-nai đã biết mình có tình cảm với thầy Đuy-sen. Cô viết thư cho thầy nhưng Đuy-sen không muốn làm ảnh hưởng tới việc học của An-tư-nai, anh đã không trả lời. Đã mấy lần An-tư-nai nhìn lần người khác thành Đuy-sen nhưng dường như điều đó gần như vô vọng vì Đuy-sen đã đi bộ đội và bị báo tin mất tích... Năm 1946, An-tư-nai trở về quê hương xưa, nơi cô đã lớn lên, đã sống những ngày tháng cùng với người thầy Đuy-sen của mình, đặt tên cho ngôi trường mà cô đỡ đầu là: "Trường Đuy-sen" - ngôi trường mang tên người cộng sản đầu tiên.

b. Bố cục: 2 phần

- Phần 1 (từ đầu…gương thần xanh): hai cây phong trong cảm nhận của nhân vật “tôi”.

- Phần 2 (còn lại): kí ức tuổi thơ về hai cây phong.

2. Giá trị nội dung và nghệ thuật:

a. Giá trị nội dung

- Đoạn trích miêu tả hai cây phong với ngòi bút sắc bén đậm chất hội hoạ và đong đầy cảm xúc. Qua đó truyền cho chúng ta tình yêu quê hương da diết và niềm xúc động đặc biệt vì hai cây phong gắn với câu chuyện về người thầy- người đã vun trồng những ước mơ cho những đứa học trò của mình.

b. Giá trị nghệ thuật

- Lựa chọn ngôi kể, người kể tạo nên hai mạch kể lồng ghép độc đáo.

- Sự kết hợp giữa miêu tả, biểu cảm với ngòi bút đậm chất hội họa, truyền sự rung cảm đến người đọc.

- Nghệ thuật nhân hóa với những liên tưởng tác bạo đầy chất thơ tại nên sức hấp đẫn cho văn bản.

Sơ đồ tư duy về văn bản Hai cây phong:

Hai cây phong là phần mở đầu của truyện "Người thầy đầu tiên".

Phần I (đến "gương thần xanh") thể hiện cảm nhận của nhân vật "tôi" về hai cây phong.

Phần 2 (phần còn lại) là những ký ức tuổi thơ về hai cây phong.

Đoạn trích miêu tả hai cây phong bằng ngòi bút sắc sảo, giàu cảm xúc và đậm chất hội họa, khơi gợi tình yêu quê hương và sự xúc động về người thầy - người đã ươm mầm ước mơ cho học trò.

Tác phẩm sử dụng ngôi kể và người kể độc đáo, tạo nên hai mạch truyện song song, đan xen.

Sự kết hợp giữa miêu tả, biểu cảm và ngòi bút hội họa mang đến sự rung cảm cho người đọc. Nghệ thuật nhân hóa và những liên tưởng táo bạo, đầy chất thơ làm nên sức hấp dẫn của văn bản.