Soạn bài Sự tích hồ Gươm SGK Ngữ văn 6 tập 1 Chân trời sáng tạo chi tiết

Chuẩn bị đọc

Câu hỏi (trang 22 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Em biết những gì về Hồ Gươm (Hà Nội)? Hãy chia sẻ với bạn cùng nhóm về thắng cảnh này?

Phương pháp giải:

Dựa vào hiểu biết của em hoặc tìm kiếm thông tin trên internet để trả lời câu hỏi này.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Giới thiệu về Hồ Gươm:

- Hồ Hoàn Kiếm còn được gọi là Hồ Gươm là một hồ nước ngọt tự nhiên nằm ở trung tâm thành phố Hà Nội.

- Hồ có diện tích khoảng 12 ha. Trước kia, hồ còn có các tên gọi là hồ Lục Thủy (vì nước có màu xanh quanh năm), hồ Thủy Quân (dùng để duyệt thủy binh), hồ Tả Vọng và Hữu Vọng (trong thời Lê mạt). Tên gọi Hoàn Kiếm xuất hiện vào đầu thế kỷ 15 gắn với truyền thuyết vua Lê Lợi trả gươm báu cho Rùa thần. Theo truyền thuyết, trong một lần vua Lê Lợi dạo chơi trên thuyền, bỗng một con rùa vàng nổi lên mặt nước đòi nhà vua trả thanh gươm mà Long Vương cho mượn để đánh đuổi quân Minh xâm lược. Nhà vua liền trả gươm cho rùa thần và rùa lặn xuống nước biến mất. Từ đó hồ được lấy tên là hồ Hoàn Kiếm.

- Tên hồ còn được lấy để đặt cho một quận trung tâm của Hà Nội (quận Hoàn Kiếm) và là hồ nước duy nhất của quận này cho đến ngày nay.

- Hồ Hoàn Kiếm có vị trí kết nối giữa khu phố cổ gồm các phố Hàng Ngang, Hàng Đào, Cầu Gỗ, Lương Văn Can, Lò Sũ... với khu phố Tây do người Pháp quy hoạch cách đây hơn một thế kỷ là Bảo Khánh, Nhà thờ, Tràng Thi, Hàng Bài, Đinh Tiên Hoàng, Tràng Tiền, Hàng Khay, Bà Triệu.

- Xung quanh Hồ Gươm có nhiều di tích nổi tiếng như Tháp Rùa, Đền Ngọc Sơn, Cầu Thê Húc, Tháp Bút, Đài Nghiên...

Giới thiệu về Hồ Gươm:

- Hồ Hoàn Kiếm còn được gọi là Hồ Gươm là một hồ nước ngọt tự nhiên nằm ở trung tâm thành phố Hà Nội.

- Hồ có diện tích khoảng 12 ha.Tên gọi Hoàn Kiếm xuất hiện vào đầu thế kỷ 15 gắn với truyền thuyết vua Lê Lợi trả gươm báu cho Rùa thần.

- Hồ Hoàn Kiếm có vị trí kết nối giữa khu phố cổ. Xung quanh Hồ Gươm có nhiều di tích nổi tiếng như Tháp Rùa, Đền Ngọc Sơn, Cầu Thê Húc, Tháp Bút, Đài Nghiên..

Hồ Gươm nằm ở trung tâm thành phố Hà Nội. Trước đây, hồ có nhiều tên gọi như: Hồ Lục Thủy, Tả Vọng…

Giữa hồ còn có Tháp Rùa cổ kính. Xung quanh hồ có các di tích nổi tiếng như: cầu Thê Húc, đền Ngọc Sơn, đài Nghiên, tháp Bút…

Trải nghiệm cùng VB 1

Câu 1 (trang 23 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Hãy đoán xem Long Quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm theo cách nào?

Phương pháp giải:

Em dự đoán bằng suy luận của mình.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Giữa lúc hoàn cảnh nước ta vô cùng lâm nguy thì Long Quân quyết định cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm nhưng không phải theo cách dễ dàng mà sẽ là quá trình thử thách để nghĩa quân hiểu và trân trọng ý nghĩa của thanh gươm thần.

Theo em, Long Quân quyết định cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm nhưng không phải theo cách dễ dàng mà sẽ là quá trình thử thách để nghĩa quân hiểu và trân trọng ý nghĩa của thanh gươm thần.

- Hoàn cảnh đất nước: giặc Minh xâm lược, coi nhân dân như cỏ rác, nghĩa quân Lam Sơn dưới sự chỉ huy của Lê Lợi đứng lên bảo vệ đất nước.

Trải nghiệm cùng VB 2

Câu 2 (trang 24 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Theo em, khi nghe Rùa Vàng đòi gươm, nhà vua đã "hiểu ra" điều gì?

Phương pháp giải:

Em xem tình huống đòi gươm của rùa vào khi nào và trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Khi nghe Rùa Vàng đòi gươm, nhà vua đã "hiểu ra" rằng cuộc chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc đã kết thúc, đất nước đã được yên bình, thanh gươm đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình và cần phải hoàn trả; thanh gươm cũng tương trưng cho sự giúp sức của thế hệ cha ông, tổ tiên với đất nước ta để chiến thắng được kẻ thù xâm lược.

Khi nghe Rùa Vàng đòi gươm, nhà vua đã "hiểu ra" rằng cuộc chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc đã kết thúc, thanh gươm đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình và cần phải hoàn trả lại.

Khi nghe Rùa Vàng đòi gươm, nhà vua đã “hiểu ra” cuộc chiến đấu đã kết thúc, đất nước đã hòa bình nên thanh gươm đã hoàn thành nhiệm vụ của nó. Bởi vậy mà đã đến lúc phải hoàn trả lại.

Suy ngẫm và phản hồi 1

Câu 1 (trang 24 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Theo em, vì sao thanh gươm trong truyện này được gọi là gươm thần? Điều này thể hiện đặc điểm gì của truyền thuyết?

Phương pháp giải:

Nhớ lại đặc điểm truyện truyền thuyết và sức mạnh của thanh gươm ở trong truyện.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

- Thanh gươm trong truyện này được gọi là gươm thần vì có nguồn gốc kì lạ và sức mạnh phi thường: Lê Thận đi đánh cá, cả ba lần thả lưới đều vớt được lưỡi gươm. Khi Lê Lợi đến nhà của Lê Thận thì thanh gươm bỗng sáng rực và trên gươm có hai chữ "Thuận Thiên". Khi bị giặc đuổi, đi qua khu rừng, Lê Lợi bỗng thấy ánh sáng lạ trên ngọn cây đa thì đó là cái chươm nạm ngọc và tra vào lưỡi gươm thì vừa như in. Từ khi có thanh gươm, nghĩa quân dành được nhiều thắng lợi.

- Chi tiết này thể hiện đặc điểm đặc trưng của truyện truyền thuyết là: truyện thường có các chi tiết kì ảo, hoang đường.

- Thanh gươm trong truyện này được gọi là gươm thần vì có nguồn gốc kì lạ và sức mạnh phi thường.

- Chi tiết này thể hiện đặc điểm đặc trưng của truyện truyền thuyết: thường có các chi tiết kì ảo, hoang đường.

- Thanh gươm được gọi là gươm thần bởi:

• Nguồn gốc kì lạ: Thanh gươm của đức Long Quân. Lê Thận - một người đánh cá, cả ba lần thả lưới đều vớt được lưỡi gươm. Khi Lê Lợi đến nhà của Lê Thận thì thanh gươm bỗng sáng rực và trên gươm có hai chữ “Thuận Thiên”. Khi bị giặc đuổi, đi qua khu rừng, Lê Lợi bỗng thấy ánh sáng lạ trên ngọn cây đa thì đó là cái chuôi nạm ngọc và tra vào lưỡi gươm thì vừa như in.
• Sức mạnh phi thường: Trong tay Lê Lợi, thanh gươm thần tung hoành khắp các trận địa, làm cho quân Minh bạt vía.

- Điều này đã thể hiện đặc điểm của truyền thuyết: có các chi tiết kì ảo, hoang đường.

Suy ngẫm và phản hồi 2

Câu 2 (trang 24 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Em hãy xác định không gian, thời gian Đức Long Quân cho Lê Lợi mượn gươm, đòi lại gươm trong Sự tích Hồ Gươm và điền vào các ô tương ứng theo bảng dưới đây?

Phương pháp giải:

Đọc lại văn bản chi tiết cho mượn gươm và đòi lại gươm để xác định không gian và thời gian.

Lời giải chi tiết:

Khi giặc Minh đô hộ, mượn được gươm thần.

Lưỡi gươm tìm thấy ở vùng biển, chuôi gươm ở vùng núi.

Sau khi đánh đuổi được quân Minh, Hỗ Tả Vọng trả gươm, Lê Lợi lên ngôi vua.

Suy ngẫm và phản hồi 3

Câu 3 (trang 25 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Trong truyền thuyết cũng như truyện kể nói chung, các sự việc thường được sắp đặt nhằm thể hiện một ý nghĩa nào đó. Trong Sự tích Hồ Gươm, Long Quân để cho Lê Thận tình cờ tìm thấy lưỡi gươm ở một nơi, Lê Lợi tình cờ tìm thấy chuôi gươm ở một nơi khác. Thông qua cách cho mượn gươm như vậy, tác giả dân gian muốn thể hiện điều gì?

Phương pháp giải:

Thử suy nghĩ xem việc cho mượn gươm không đơn giản và dễ có như vậy nhằm mang lại ý nghĩa gì cho văn bản.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

- Việc nhận gươm diễn ra ở nhiều thời điểm, nhiều địa điểm cho thấy việc cứu nước vô cùng khó khăn, gian khổ và dài lâu.

- Chuôi gươm tìm thấy ở miền rừng núi, lưỡi gươm thấy ở miền sông nước cho thấy cách để cứu nước có ở khắp nơi, từ miền ngược tới miền xuôi.

- Qua đó cũng cho thấy để cứu đất nước khỏi lâm nguy là sự hợp sức đồng lòng của dân tộc ở khắp mọi miền đất nước.

Tác giả dân gian muốn thể hiện:

• Tinh thần đoàn kết của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến (sự thành công của nghĩa quân có được nhờ sự gắn kết của nhân dân khắp các miền, từ vùng núi đến vùng sông nước)
• Khẳng định sự bền bỉ, lâu dài của kháng chiến, cần sự kiên trì, cố gắng không ngừng nghỉ, dù gặp nhiều khó khăn, nguy nan thì cũng không nản chí hay bỏ cuộc

Việc cứu nước là việc vô cùng gian khổ, lâu dài.

Lưỡi gươm tìm thấy dưới nước, chuôi gươm tìm thấy trên núi cho thấy cách cứu nước có ở trên khắp mọi nơi.

Việc đấu tranh bảo vệ đất nước cần có sự đồng lòng của nhân dân trên khắp đất nước.

Suy ngẫm và phản hồi 4

Câu 4 (trang 25 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Sau khi đọc Sự tích Hồ Gươm, một số bạn cho rằng truyện này chỉ đơn giản mượn chuyện Lê Lợi trả gươm thần để "giải thích địa danh Hồ Gươm". Em đồng ý hay không đồng ý với ý kiến ấy? Vì sao?

Phương pháp giải:

Em xem lại các chi tiết có trong truyện và suy nghĩ xem các tình tiết khác còn mang giá trị gì nữa không.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

Theo em, ý kiến trên đúng nhưng chưa đủ. Thông qua việc Lê Lợi trả gươm thần, còn thể hiện ý nghĩa:

- Thể hiện chiến thắng của nhân dân ta trong cuộc chiến đấu vì chính nghĩa với giặc Minh xâm lược. Sau khi giặc đã bị dẹp tan, đất nước được thanh bình, lịch sử dân tộc bước sang một trang mới. Lúc này, nhà vua cần trị vì đất nước bằng luật pháp, đạo đức chứ không phải bằng vũ lực. Do vậy, gươm thần là thứ vũ khí không cần thiết trong giai đoạn mới.

- Hành động trả gươm của vua cũng thể hiện tư tưởng sống với thái độ biết ơn, có vay có trả của dân tộc ta.

- Em không đồng ý với ý kiến đó.

- Bởi vì, ngoài ý nghĩa "giải thích địa danh Hồ Gươm", câu chuyện còn:

• Kể lại những ngày tháng gian khó khi chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta, từ đó nhắn nhủ con cháu đời sau biết quý trọng độc lập do cha ông gìn giữ và bảo vệ
• Ca ngợi sự đoàn kết, chiến đấu mạnh mẽ, ngoan cường của ông cha ta trong công cuộc chống giặc ngoại xâm, cùng với đó là sự tự hào về truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam
• Chi tiết trao trả lại gươm thần ở cuối câu chuyện, còn thể hiện khát vọng hòa bình của đất nước ta, đồng thời khẳng định tư tưởng cai trị đất nước bằng tài đức chứ không phải bằng vũ lực của ông cha ta xưa

- Ý kiến: Không đồng ý.

- Nguyên nhân: Sự tích Hồ Gươm còn thể hiện được tinh thần yêu nước, quyết tâm đấu tranh để bảo vệ nền độc lập của dân tộc. Ngoài ra, hành động trả gươm còn thể hiện khát vọng hòa bình của nhân dân ta.

Suy ngẫm và phản hồi 5

Câu 5 (trang 25 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Tìm trong văn bản Sự tích Hồ Gươm:

- Một số từ ngữ cho thấy cách xưng hô trân trọng của các nhân vật đối với Lê Lợi

- Một vài câu văn cho thấy cách bộc lộ tình cảm, cảm xúc của tác giả dân gian trong lời kể

Phương pháp giải:

Đọc lại văn bản và tìm ý.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

- Một số từ ngữ cho thấy cách xưng hô trân trọng của các nhân vật đối với Lê Lợi: minh công, bệ hạ.

- Một vài câu văn cho thấy cách bộc lộ tình cảm, cảm xúc của tác giả dân gian trong lời kể:

"Chúng coi dân ta như cỏ rác, làm nhiều điều bạo ngược khiến cho thiên hạ căm giận chúng đến tận xương tuỷ".

- Từ ngữ cho thấy cách xưng hô trân trọng của các nhân vật đối với Lê Lợi: minh công, bệ hạ

- Câu văn cho thấy cách bộc lộ tình cảm, cảm xúc của tác giả dân gian trong lời kể:

• "Chúng coi dân ta như cỏ rác, làm nhiều điều bạo ngược khiến cho thiên hạ căm giận chúng đến tận xương tuỷ" → thể hiện sự căm phẫn của nhân dân
• "Bấy giờ, ở vùng Lam Sơn, nghĩa quân đã trỗi dậy chống lại chúng, nhưng buổi đầu thế lực còn non yếu nên nhiều lần nghĩa quân bị thua" → thể hiện sự lo lắng của nhân dân
• "Trong tay Lê Lợi, thanh gươm thần tung hoành khắp các trận địa, làm cho quân Minh bạt vía" → thể hiện sự vui sướng, tự hào của nhân dân

Vào thời giặc Minh đặt ách đô hộ ở nước Nam, chúng coi dân ta như cỏ rác, làm nhiều điều bạo ngược, thiên hạ căm giận chúng đến xương tủy.

Trong tay Lê Lợi, thanh gươm thần tung hoành khắp các trận địa, làm cho quân Minh bạt vía...

Suy ngẫm và phản hồi 6

Câu 6 (trang 25 SGK Ngữ văn 6 tập 1)

Theo em, Sự tích Hồ Gươm thể hiện những đặc điểm nào của thể loại truyền thuyết?

Phương pháp giải:

Nhớ lại đặc điểm của thể loại truyền thuyết để trả lời câu hỏi này.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

- Là tác phẩm được lưu truyền trong dân gian.

- Nội dung đề cập đến những nhân vật lịch sử hoặc sự kiện lịch sử (Lê Lợi, cuộc kháng chiến chống quân Minh, Hồ Gươm ...).

- Có sử dụng các yếu tố kì ảo (gươm thần, Rùa Vàng, đức Long Quân).

- Thể hiện tình cảm thái độ của nhân dân đối với nhân vật, sự kiện được đề cập tới.

Sự tích Hồ Gươm thể hiện những đặc điểm của truyện truyền thuyết:

- Nhân vật:

• Nhân vật lịch sử có vai trò quan trọng với cộng đồng (Lê Lợi, Lê Thận...)
• Nhân vật kì ảo, có phép thuật (Đức Long Quân, Rùa Vàng...)

- Cốt truyện: đề cập đến sự kiện lịch sử đã xảy ra trong quá khứ và có ý nghĩa quan trọng đối với cộng đồng (cuộc kháng chiến chống quân Minh và thành lập triều đại nhà Lê)

- Sử dụng nhiều yếu tố kì ảo (Rùa Vàng biết nói tiếng người, lưỡi gươm tự tìm vào lưới Lê Thận suốt 3 lần...)

Nội dung: đề cập đến nhân vật, sự kiện lịch sử (Lê Lợi, kháng chiến chống quân Minh), thể hiện thái độ của nhân dân với nhân vật, sự kiện được đề cập đến (Lê Lợi - kính trọng, tự hào…)

Nghệ thuật: Chi tiết kì ảo (gươm thần, Rùa Vàng…)