Chí khí anh hùng - Nguyễn Công Trứ

Nguyễn Công Trứ

1. Tiểu sử

- Nguyễn Công Trứ tên tục là Củng, tự là Tồn Chất, hiệu là Ngộ Trai, biệt hiệu là Hy Văn, người làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. 

- Nguyễn Công Trứ từ bé đã sống trong cảnh nghèo khổ. Khi nhà Nguyễn đang tích cực củng cố địa vị thống trị của mình, xã hội có vẻ ổn định, Nguyễn Công trứ hăm hở đi học đi thi. Năm 1819, ông thi đậu Giải nguyên và được bổ đi làm quan. Bấy giờ ông đã bốn mươi mốt tuổi.

- Nguyễn  Công Trứ là một ông quan rất thanh liêm, chính trực.

2. Sự nghiệp văn học

- Nguyễn Công Trứ là nhà thơ có một vị trí đáng kể trong văn học Việt Nam. Thơ văn của ông mang màu sắc thời đại rõ rệt. Nhìn tổng quát thơ văn Nguyễn Công Trứ tập trung vào ba chủ đề chính:

 1. Những bài thơ xoay quanh chí nam nhi.

 2. Những bài thơ xoay quanh cảnh nghèo và thế thái nhân tình.

 3. Những bài thơ xoay quanh triết lý hưởng lạc.

- Quan niệm của ông sống trong xã hội phải chiếm lấy một địa vị để...làm việc “trí quân trạch dân”; công danh trong Nguyễn Công Trứ thường gắn liền quan niệm trung hiếu, quân thân. Nguyễn Công Trứ cũng là một hồn thơ lạc quan, bay bổng.

→ Nguyễn Công Trứ là nhân vật kiệt xuất của Việt Nam thời kỳ cuối thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX

Sơ đồ tư duy Nguyễn Công Trứ

Nguyễn Công Trứ - Tác giả Chí khí anh hùng

• I. Tiểu sử
1. Xuất thân & Gia đình:
   • Quê: làng Uyên Khe, huyện Hưng Nguyên, Nghệ An
   • Gia đình: nhà nho nghèo, cha mất sớm
2. Sự nghiệp:
   • Làm quan: trải qua nhiều chức vụ dưới triều Nguyễn (từ quan huyện đến thượng thư)
   • Tính cách: cương trực, bộc trực, thẳng thắn, không khuất phục trước cường quyền
   • Cuộc đời: nhiều thăng trầm, từng bị cách chức, lưu đày
3. Phong cách sống:
   • Thực học, thực hành, gắn bó với dân gian
   • Ham học hỏi, tìm tòi kiến thức
   • Đam mê sáng tác văn thơ
• II. Sự nghiệp văn học
1. Thể loại:
   • Thơ: chiếm phần lớn trong sự nghiệp sáng tác
   • Văn tế: nổi tiếng với "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc"
   • Hịch: "Hịch tướng sĩ"
2. Nội dung & Chủ đề:
   • Thể hiện chí khí anh hùng, tinh thần yêu nước
   • Phản ánh hiện thực xã hội, đời sống nhân dân
   • Khuyến khích tinh thần tự lực, tự cường
   • Ca ngợi vẻ đẹp của đất nước, con người Việt Nam
3. Phong cách nghệ thuật:
   • Ngôn ngữ: giản dị, gần gũi, đậm chất dân gian
   • Thể thơ: đa dạng (thất ngôn, lục bát,...)
   • Sử dụng nhiều biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ,...)
   • Đặc biệt: Kết hợp hài hòa giữa chất trữ tình và chất chiến đấu
• III. Tác phẩm tiêu biểu
1. Chí khí anh hùng:
   • Nội dung: Khẳng định chí lớn, ý chí tự cường, khát vọng công danh
   • Giá trị: Thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời, ý chí vươn lên
2. Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc:
   • Nội dung: Tưởng nhớ, ca ngợi những nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc hy sinh trong cuộc khởi nghĩa
   • Giá trị: Thể hiện lòng yêu nước, tinh thần tôn trọng người nông dân
3. Hịch tướng sĩ:
   • Nội dung: Kêu gọi tướng sĩ đánh đuổi giặc Pháp, khôi phục giang sơn
   • Giá trị: Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm đánh giặc

Kết luận: Nguyễn Công Trứ là một nhà văn hóa lớn, một nhà thơ yêu nước, có đóng góp quan trọng cho nền văn học Việt Nam.

Chí khí anh hùng

1. Hoàn cảnh sáng tác

- Nguyễn Công Trứ là người có tài, có chí khí, ông viết bài thơ Chí khí anh hùng khi còn trẻ nhằm mục đích để thể hiện khát khao của bản thân với cuộc sống, với con đường công danh, mong muốn đem tài trí ra giúp nước, giúp đời.

- Bài thơ này được sưu tầm bởi Đỗ Bằng Đoàn, Đỗ Trọng Huề, in trong Việt Nam ca trù biên khảo, Nhà in Văn Khoa, Sài Gòn, 1962.

2. Quan niệm làm trai qua tác phẩm 

- Quan niệm Chí làm trai của Nguyễn Công Trứ thể hiện rõ quan điểm là chí nam nhi, là kẻ sĩ trong cõi đời phải làm nên sự nghiệp to lớn, để lại công đức, danh tiếng cho đất nước, quê hương.

- Kẻ sĩ là phải lập thân bằng con đường khoa cử. Triều đình phong kiến chọn nhân tài bằng con đường khoa cử. Sĩ tử phải thi thố tài năng với thiên hạ, mong ghi tên vào bảng vàng bia đá.

- Làm quan là để thực hiện lí tưởng trung quân ái quốc. Gặp thời loạn thì giúp vua dẹp giặc đem lại thái bình cho quê hương. Trong thời bình thì đem tài kinh bang tế thế, trị nước cứu đời, làm cho đất nước cường thịnh. Là đấng trượng phu, là kẻ nam nhi không thể sống tầm thường, không thể ru rú nơi xó nhà, mang thân phận phường giá áo túi cơm.

- Kẻ sĩ chân chính phải bằng tài đức, qua rèn luyện “thập niên đăng hỏa” ở cửa Khổng sân Trình, dùi mài kinh sử và bằng con đường thi cử, đỗ đạt, làm nên những công việc phi thường như dời non lấp bể, đội đá vá trời, ghi danh vào sử sách, làm rạng rỡ gia đình, dòng họ, làm vẻ vang cho đất nước, quê hương.

3. Ý nghĩa

- Thể hiện chính con người và suy nghĩ của ông. Là đấng nam nhi thì phải có chí anh hùng: khao khát đua tranh, vẫy vùng lập công danh, làm nên sự nghiệp lớn “lưu đắc đan tâm chiếu hãn thanh”. Đành rằng chí anh hùng ấy mang màu sắc phong kiến, nhưng tích cực.

 Tác phẩm Chí khí anh hùng

Tác phẩm Chí khí anh hùng - Nguyễn Công Trứ

• I. Tác giả
• Nguyễn Công Trứ (1778-1858)
• Xuất thân: Nghèo khó
• Con người: Tài hoa, bất phàm, yêu nước
• Phong cách nghệ thuật: Đậm chất trào phúng, châm biếm, dân gian
• II. Hoàn cảnh sáng tác
• Thời điểm: Năm 1858, khi tác giả 80 tuổi
• Bối cảnh: Pháp xâm lược, triều Nguyễn suy yếu
• Tâm trạng tác giả: Uất ức, chán ghét thực trạng xã hội, khát khao đất nước
• III. Nội dung chính
• 1. Khẳng định chí khí ngang tàng, bất khuất
• "Chí" - ý chí, khát vọng lớn lao
• "Anh hùng" - phẩm chất cao thượng, dũng cảm
• Thể hiện ý chí tự cường, không khuất phục trước khó khăn
• 2. Lời tự bạch về cuộc đời và tài năng
• Nhớ lại quá khứ: Thời trẻ tài hoa, thi cử đỗ đạt
• Tự đánh giá: "Vạn cổ lưu danh" - mong muốn được lưu danh muôn đời
• Thể hiện niềm tự hào về bản thân, nhưng cũng đầy trăn trở
• 3. Nỗi chán ghét, khinh bỉ thói đời tầm thường
• Phê phán: Những kẻ hèn nhát, xu nịnh, sống tầm gửi
• Khẳng định: Giá trị của người có chí, có tài
• Thể hiện thái độ bất chấp, không thỏa hiệp với thực tại
• IV. Nghệ thuật
• Thể thơ: Thất ngôn bát cú
• Ngôn ngữ: Đậm chất khẩu ngữ, dân gian, trào phúng
• Giọng điệu: Kiêu hãnh, bất cần, mạnh mẽ
• Sử dụng các biện pháp tu từ: Tương phản, phóng đại, ẩn dụ
• V. Ý nghĩa tác phẩm
• Khẳng định giá trị của lòng yêu nước, tinh thần tự cường
• Thể hiện khát vọng vươn lên, khẳng định bản thân
• Góp phần vào việc bồi đắp lòng tự hào dân tộc