Bên bờ Thiên Mạc (Hà Ân)

1. Tiểu sử

- Hà Ân tên thật là Hoàng Hiển Mô (1928-2011) ở Hà Nội.

2. Sự nghiệp

Năm 1947, ông gia nhập Trung đoàn thủ đô liên khu I trong kháng chiến chống Pháp, rồi làm trưởng ty Hoa kiều vụ tỉnh Lào Cai năm 1948. Năm 1955, ông về làm giáo viên văn hóa ở trường quân y và hậu cần. Năm 1964, Hà Ân bắt đầu làm công việc nghiên cứu ở Viện bảo tàng quân đội. Từ năm 1964, ông làm biên tập viên cho Nhà xuất bản Hà Nội đến khi nghỉ hưu năm 1990.

3. Phong cách sáng tác

- Là một nhà văn Việt Nam, nổi tiếng với các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử, truyện kể lịch sử và dã sử.

- Các tác phẩm chính: Quận He khởi nghĩa (truyện lịch sử, 1963); Nguyễn Trung Trực (truyện lịch sử, 1964); Phú Riềng đỏ (ký lịch sử, 1965); Bên bờ Thiên Mạc (truyện lịch sử, 1967); Tổ quốc kêu gọi (tiểu thuyết lịch sử, 1973);…

Sơ đồ tư duy tác giả Hà Ân:

Hà Ân, tên thật là Hoàng Hiển Mô (1228-2011), quê ở Hà Nội.

Ông gia nhập Trung đoàn thủ đô liên khu I năm 1947, tham gia kháng chiến chống Pháp. Năm 1948, ông làm E goi trưởng ty Hoa kiều vụ tỉnh Lào Cai. Từ năm 1955, ông làm giáo viên văn hóa tại trường quân y và hậu cần.

Năm 1964, ông bắt đầu công việc nghiên cứu tại Viện bảo tàng quân đội.

Từ năm 1964 đến khi nghỉ hưu năm 1990, ông là biên tập viên cho Nhà xuất bản Hà Nội.

Ông là nhà văn Việt Nam nổi tiếng với các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử, truyện kể lịch sử và dã sử.

Các tác phẩm chính của ông bao gồm: Quận He khởi nghĩa (truyện lịch sử, 1265); Nguyễn Trung (truyện lịch sử, 1264); Phú Riêng đỏ (ký lịch sử, 1965); Bên bờ Thiên Mạc (truyện lịch sử, 1967); Tổ quốc kêu gọi (tiểu thuyết lịch sử, 1973).

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

- Trích Bên bờ Thiên Mạc (1967) – Là tập truyện lịch sử gồm năm chương, kể về một địa danh lịch sử nổi tiếng gắn với tên tuổi những người anh hùng thời nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ 2 (năm 1285). Có thể coi Bên bờ Thiên Mạc là tác phẩm có cốt truyện đa tuyến. Tuyến chính kể về Trần Bình Trọng, ngợi ca tinh thần gan dạ, quả cảm, bất khuất trước kẻ thù của vị tướng này. Tuyến thứ hai kể chuyện về vua Trần Nhân Tông và Trần Hưng Đạo, ngợi ca tư thế bình tĩnh, ung dung tự tại của người đứng đầu đất nước trong cuộc chiến tranh. Tuyến thứ ba gồm bố con ông già Màn Trò và người dân Thiên Mạc, ngợi ca tấm lòng và tinh thần yêu nước của tầng lớp quần chúng, nhân dân.

- Đoạn trích trong SGK thuộc chương 4, phần 2, kể về việc Trần Quốc Tuấn giao nhiệm vụ hết sức quan trọng và tuyệt mật cho Hoàng Đỗ, con ông già Màn Trò, một nô tì ở vùng Thiên Mạc. Trước giờ chia tay, Trần Bình Trọng đã xóa vết xăm nô tì trên trán Hoàng Đỗ để cậu bé trở thành người dân bình thường.

b. Bố cục:

- Phần 1 (Từ đầu đến “quay sang lạy từ Trần Bình Trọng”): Hoàng Đỗ được giao nhiệm vụ.

- Phần 2 (Đoạn còn lại): Trần Bình Trọng nhận Hoàng Đỗ làm em.

c. Thể loại: truyện lịch sử

d. Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp miêu tả

e. Tóm tắt:Trần Quốc Tuấn giao nhiệm vụ quan trọng cho Hoàng Đỗ, con ông già Màn Trò, một nô tì ở vùng đất Thiên Mạc. Trước khi giao nhiệm vụ, ông căn dặn cậu về sự quan trọng của nhiệm vụ và cho biết nếu gặp giặc phải cố gắng trốn thoát, nếu không phải nhai nuốt bản lệnh không được để lọt vào tay quân giặc. Thế nhưng, dù gì thì Hoàng Đỗ vẫn là một đứa trẻ, vẫn có những nỗi sợ hãi và lo lắng. Hoàng Đỗ tự mình nghĩ ra cách để chiến thắng lũ giặc và được Trần Quốc Tuấn thưởng cho bộ quần áo chiến và một thanh kiếm. Ông còn lột làn da có thích chàm ba chữ “Quan trung khách” lên trán cậu bé. Đây là ba chữ đại diện cho thân phận của những người tự do, phân biệt với các nô tì thân phận thấp hèn. Với cậu bé, chắc hẳn đây sẽ là món quà mà cậu khát khao và trân quý lắm. Sau đó, Trần Quốc Tuấn còn nhận Hoàng Đỗ là em nuôi. 

2. Giá trị nội dung, nghệ thuật

a. Giá trị nội dung

Truyện "Bên bờ Thiên Mạc" là tập truyện lịch sử kể về vị tướng Trần Bình Trọng tài năng đã hy sinh anh dũng trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ 2 khi ông mới 26 tuổi (năm 1285).

b. Giá trị nghệ thuật

- Cách diễn tả tâm lý nhân vật độc đáo, phương thức đối thoại hấp dẫn làm cho câu chuyện hay hơn, sinh động hơn. 

- Sự kết hợp nhuần nhị giữa kiến thức lịch sử vững chãi, cảm xúc dồi dào, tưởng tượng phong phú của tác giả.