Vịnh khoa thi Hương (Trần Tế Xương) 8

1. Tiểu sử

- Trần Tế Xương (1870 - 1907) thường gọi là Tú Xương.

- Quê quán: làng Vị Xuyên - huyện Mĩ Lộc - tỉnh Nam Định (nay thuộc phường Vị Hoàng, thành phố Nam Định).

- Cuộc đời ngắn ngủi, nhiều gian truân.

2. Sự nghiệp văn học

a. Tác phẩm chính

- Với khoảng trên 100 bài, chủ yếu là thơ Nôm, gồm nhiều thể thơ (thất ngôn bát cú, thất ngôn tứ tuyệt, lục bát) và một số bài văn tế, phú, câu đối,...

b. Phong cách nghệ thuật

- Thơ của Tế Xương có sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố hiện thực, trào phúng và trữ tình trong đó trữ tình là gốc.

- Với giọng văn châm biếm sâu cay, thơ văn của ông đã đả kích bọn thực dân phong kiến, bọn quan lại làm tay sai cho giặc, bọn bán rẻ lương tâm chạy theo tiền bạc, bọn rởm đời lố lăng trong buổi giao thời.

Sơ đồ tư duy tác giả Trần Tế Xương:

Trần Tế Xương (1870 - 1907) thường được gọi là Tú Xương.

Quê quán của ông là làng Vị Xuyên, huyện Mĩ Lộc, tỉnh Nam Định (nay thuộc phường Vị Hoàng, thành phố Nam Định).

Cuộc đời ông ngắn ngủi và nhiều gian truân.

Ông có khoảng trên 100 bài thơ, chủ yếu là thơ Nôm với nhiều thể loại khác nhau như thơ lục bát, thất ngôn bát cú, thất ngôn tứ tuyệt, cùng một số bài văn tế, phú, câu đối.

Thơ của Tế Xương kết hợp hài hòa giữa yếu tố hiện thực, trào phúng và trữ tình, trong đó trữ tình là chủ đạo.

Ông sử dụng giọng văn châm biếm sâu cay để đả kích những kẻ thực dân phong kiến, quan lại bán nước, và những người rởm đời trong thời kỳ giao thoa.

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

- “Vịnh khoa thi Hương” còn có tên gọi khác “Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu”, được sáng tác năm 1897.

b. Bố cục

- Hai câu đề: Giới thiệu về kì thi

- Hai câu thực: Cảnh tượng khi đi thi

- Hai câu luận: Những ông to bà lớn đến trường thi

- Hai câu kết: Thái độ phê bình của nhà thơ với kì thi

2. Tìm hiểu chi tiết

a. Hai câu đề

- Nói về sự kiện: theo lệ thường thời phong kiến cứ ba năm có một khoa thi Hương -> sự kiện tưởng như không có gì đặc biệt, chỉ có tính chất như một thông báo một thông tin bình thường.

- Sử dụng từ “lẫn”: thể hiện sự ô hợp, hỗn tạp của kì thi này. Đây chính là điều bất thường của kì thi.

→ Hai câu đề với kiểu câu tự sự có tính chất kể lại kì thi với tất cả sự ô hợp, hỗn tạp, thiếu nghiêm túc trong buổi giao thời.

b. Hai câu thực

- Hình ảnh:

+ Sĩ tử: lôi thôi, vai đeo lọ → dáng vẻ luộm thuộm, nhếch nhác.

+ Quan trường: ậm ọe, miệng thét loa → ra oai, nạt nộ nhưng đó là cái oai cố tạo, giả vờ.

- Nghệ thuật:

+ Sử dụng từ láy tượng thanh và tượng hình: ậm ọe, lôi thôi.

+ Đối: lôi thôi sĩ tử >< ậm ọe quan trường.

+ Đảo ngữ: Đảo trật tự cú pháp “lôi thôi sĩ tử”, “ậm ọe quan trường”.

→ Sự láo nháo, lộn xộn, ô hợp của trường thi, mặc dù đây là một kì thi Hương quan trong của nhà nước.

→ Cảnh trường thi phản ánh sự suy vong của một nền học vấn, sự lỗi thời của đạo Nho.

c. Hai câu luận

- Hình ảnh:

+ Quan sứ: Viên quan người Pháp đứng đầu bộ máy cái trị của tỉnh Nam Định được tiếp đón trọng thể.

+ Mụ đầm: vợ quan sứ, ăn mặc diêm dúa, điệu đà.

→ Sự phô trương, hình thức, không đúng nghi lễ của một kì thi.

+ Nghệ thuật đối: Lọng >< váy, trời >< đất, quan sứ >< mụ đầm → Thái độ mỉa mai, châm biếm hạ nhục bọn quan lại, thực dân.

→ Tất cả báo hiệu về một sự sa sút về chất lượng thi cử, bản chất của xã hội thực dân phong kiến.

d. Hai câu kết

- Tâm trạng thái độ của tác giả trước cảnh tượng trường thi: Ngao ngán, xót xa trước sự sa sút của đất nước. Thái độ mỉa mai, phẫn uất của nhà thơ với chế độ thi cử đương thời và đối với con đường khoa cử của riêng ông.

- Hai câu cuối như một lời nhắn nhủ các sĩ tử về nỗi nhục mất nước. Nhà thơ hỏi người nhưng cũng chính là hỏi mình.

d. Giá trị nội dung

Bài thơ ghi lại cảnh “nhập trường” vừa ghi lại cảnh lễ xướng danh qua đó nói lên tâm trạng đau đớn, chua xót của nhà thơ trước hiện thực mất nước, giao thời nhốn nháo, nhố nhăng.

e. Giá trị nghệ thuật

- Nghệ thuật đối, đảo ngữ

- Ngôn ngữ có tính chất khẩu ngữ, trong sáng, giản dị nhưng giàu sức biểu cảm

Sơ đồ tư duy văn bản Vịnh khoa thi Hương:

Bài thơ "Vịnh khoa thi Hương", còn gọi là "Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu", được sáng tác năm 1897.

Bài thơ gồm:

- Hai câu đề: Giới thiệu về kỳ thi.

- Hai câu thực: Mô tả cảnh đi thi.

- Hai câu luận: Tả cảnh những người có địa vị đến trường thi.

- Hai câu kết: Thể hiện thái độ phê bình của nhà thơ về kỳ thi.

Bài thơ ghi lại cảnh "nhập trường" và lễ xướng danh, qua đó diễn tả tâm trạng đau đớn, chua xót của nhà thơ trước thực trạng xã hội lúc bấy giờ, khi đất nước đang giao thoa, đổi mới.

Giá trị nội dung của bài thơ thể hiện điều đó.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng các biện pháp đối, đảo ngữ, ngôn ngữ trong sáng, giản dị nhưng giàu sức biểu cảm.