Gió lạnh đầu mùa (Thạch Lam) 8

1. Tiểu sử

- Thạch Lam (1910 – 1942) sinh ra và học tập tại Hà Nội nhưng thuở nhỏ sống ở phố huyện Cẩm Giàng - Hải Dương. 

- Sau khi đỗ Tú tài, ông thôi học về làm báo với anh và gia nhập Tự lực văn đoàn. 

- Là người thông minh, trầm tĩnh, điềm đạm, đôn hậu và rất tinh tế.

2. Sự nghiệp văn học

a. Quan điểm sáng tác

Theo Thạch Lam văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực, nó tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm của con người. Ông quan niệm: “Đối với tôi văn chương không phải là một cách đem đến cho người đọc sự thoát li hay sự quên, trái lại văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác, làm cho lòng người được thêm trong sạch và phong phú hơn".

b. Tác phẩm chính

- Ông để lại các tác phẩm tiêu biểu như: “Gió đầu mùa” (1937), “Nắng trong vườn” (1938), “Sợi tóc” (1942), “Ngày mới” (1939), “Theo dòng” (1941), “Hà Nội ba sáu phố phường” (1943), ...

c. Phong cách nghệ thuật

 - Sáng tác thường hướng vào cuộc sống cơ cực của những người dân thành thị nghèo và vẻ đẹp nên thơ của cuộc sống thường nhật.

- Cốt truyện đơn giản thuộc hoặc không có cốt truyện.

- Thạch Lam đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật.

- Có sự hòa quyện tuyệt vời giữa hai yếu tố hiện thực và lãng mạn, tự sự và trữ tình. 

Sơ đồ tư duy tác giả Thạch Lam:

Thạch Lam (1910 - 1942) sinh ra và học tập tại Hà Nội, nhưng tuổi thơ sống ở phố huyện Cẩm Giàng, Hải Dương. Sau khi đỗ Tú tài, ông thôi học và làm báo cùng anh trai, đồng thời gia nhập Tự lực văn đoàn.

Ông là người thông minh, trầm tĩnh, điềm đạm, đôn hậu và rất tinh tế. Thạch Lam quan niệm văn chương là "một thứ khí giới thanh cao và đắc lực" để tố cáo, thay đổi thế giới giả dối, tàn ác, và làm cho lòng người trong sạch, phong phú hơn.

Ông để lại các tác phẩm tiêu biểu như: “Gió đầu mùa" (1957), "Nắng trong vườn" (1958), "Sợi tóc" (1942), "Ngày mới" (1959), "Theo dòng" (1941), “Hà Nội ba sáu phố phường" (1943).

Sáng tác của ông thường hướng vào cuộc sống khó khăn của người dân thành thị nghèo và vẻ đẹp của cuộc sống thường nhật.

Tác phẩm của Thạch Lam thường có cốt truyện đơn giản, thậm chí không có cốt truyện.

Phong cách nghệ thuật của ông đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật, hòa quyện giữa hiện thực và lãng mạn, tự sự và trữ tình.

1. Tìm hiểu chung

a. Xuất xứ

- Trích trong tập Gió lạnh đầu mùa, in trong Văn chương Tự lực văn đoàn, tập ba, NXB giáo dục, Hà Nội, 2001.

b. Bố cục: 3 phần

+ Phần 1 (Từ đầu đến rơm rớm nước mắt): Cảnh sinh hoạt trong gia đình Sơn ngày gió đầu mùa.

+ Phần 2 (Tiếp đến ấm áp vui vui): Cảnh hai chị em Sơn cùng vui chơi và chia sẻ áo ấm cho Hiên.

+ Phần 3 (Còn lại): Sự lo lắng của Sơn và cảnh mẹ Hiên trả lại áo.

c. Tóm tắt

Một ngày đầu đông, hai chị em Lan và Sơn ra chợ chơi với lũ bạn. Mấy đứa trẻ nhà nghèo lại gần, giương mắt ngắm và trầm trồ quần áo mới của Sơn. Lũ bạn của Sơn ăn mặc rách ruới, da thịt thâm tím. Còn cái Hiên, đứa con gái bên hàng xóm bạn chơi với Lan và Duyên, nó chỉ mặc một manh áo rách tả tơi, đứng co ro bên cột quản. Khi nghe cái Hiên bịu xịu nói ‘hết áo rồi, chỉ còn cái áo này’, Sơn mới chợt nhớ ra mẹ cái Hiên rất nghèo. Sơn động lòng thương, lại gần chị Lan thì thầm. Rồi chị Lan hăm hở chạy về nhà lấy cái áo bông em Duyên đem cho cái Hiên… Vú già biết chuyện. Hai chị em Sơn và Lan lo mẹ đánh đòn, mãi đến chập tối mới dắt tay nhau khép nép về nhà. Mẹ cái Hiên đem áo đến trả. Mẹ Sơn cho mẹ cái Hiên vay năm hào về may áo cho con. Bà nhẹ nhàng, âu yếm ôm hai con vào lòng mà bảo: ‘Hai con tôi quỷ quá, dám tự do lẩy áo đem cho người ta, không sợ mẹ mắng ư?’.

d. Thể loại: truyện ngắn.

e. Phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả, biểu cảm.

2. Giá trị nội dung và nghệ thuật

a. Giá trị nội dung

Qua câu chuyện cho áo và cho vay tiền mua áo, Thạch Lam ca ngợi những tấm lòng thơm thảo thương yêu nhau, giúp đỡ nhau trong cảnh bần hàn.

b. Giá trị nghệ thuật

Nghệ thuật tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm tinh tế cùng các thủ pháp đối lập, miêu tả tâm lí xuất sắc.

Sơ đồ tư duy văn bản Gió lạnh đầu mùa:

Đoạn trích trên lấy từ tập truyện "Gió lạnh đầu mùa", thuộc Văn chương Tự lực văn đoàn, tập ba, do NXB Giáo dục Hà Nội xuất bản năm 2001.

Phần 1: Miêu tả cảnh sinh hoạt gia đình Sơn trong những ngày gió đầu mùa.

Phần 2: Kể lại cảnh hai chị em Sơn vui chơi và Sơn chia sẻ áo ấm cho Hiên.

Phần 3: Diễn tả sự lo lắng của Sơn và tình huống mẹ Hiên trả lại áo.

Chuyện kể về một ngày đông, Sơn và Lan đi chợ gặp những bạn nghèo. Hiên, một cô bé hàng xóm, chỉ mặc một chiếc áo rách. Sơn thương cảm và cùng Lan mang áo bông của em Duyên cho Hiên.

Sơn và Lan lo sợ mẹ trách mắng vì tự ý cho áo. Đến tối, mẹ Hiên mang áo trả lại, và mẹ Sơn đã cho mẹ Hiên vay tiền để may áo mới cho con.

Tóm lại, truyện ngắn "Gió lạnh đầu mùa" ca ngợi lòng nhân ái, sự sẻ chia và giúp đỡ lẫn nhau giữa những người dân nghèo trong hoàn cảnh khó khăn.

Truyện thuộc thể loại tự sự, kết hợp miêu tả và biểu cảm.

Phương thức biểu đạt: Qua hành động cho áo và cho vay tiền, tác giả Thạch Lam thể hiện tình yêu thương, sự đùm bọc lẫn nhau.

Truyện thành công nhờ nghệ thuật tự sự tinh tế, kết hợp với miêu tả và biểu cảm sâu sắc, sử dụng các thủ pháp đối lập và miêu tả tâm lý nhân vật xuất sắc.